ستّين ذراعاً أو يزيد » / 70 ذرع طول آن از شمال به جنوب و 60 ذرع عرض آن ، از شرق به غرب ؛ يعنى حدود 1022 مترمربع مساحت بوده است . از نظرگاه الاقشهرى به استناد گفتهء ابن‌عمر بناى مسجد در آن ايّام ، سه در داشته است : درى در جهت ديوار جنوبى مسجد ، درى موسوم به « باب عاتكه » در شمال ديوار غربى ، كه به « باب‌الرّحمه » مشهور است و درِ سوم همان « باب جبرئيل » فعلى است كه ميانهء ديوار شرقى مسجد قرار داشته است . همچنين ابن‌قيّم جوزى در « زادالمعاد » ( جزو 2 ، ص 56 ) مىنويسد كه پيامبر : « جعل له ثلاثةَ أبواب : باباً في مؤخّرة و باباً يقال له باب الرّحمة و الباب الذي يدخل منه رسول‌اللَّه - صلّىاللَّه عليه [ وآله ] وسلّم - » . « 1 » پس از تغيير جهتِ قبله از بيت‌المقدس ؛ يعنى سمت شمالى مسجد به كعبه يا سمت جنوبى مسجد ، محمّد رسول اللَّه صلى الله عليه و آله درِ گشوده شده در ديوار جنوبى را مسدود نمود و باب ديگرى گشود كه متأسّفانه پژوهنده با گزارش‌هاى تاريخى مختلفى در اين باره روبه‌رو است . در نهايت نظر ، شايد گفتهء « حافظ محمدبن محمودبن نجار » در « اخبار مدينة الرسول » ( ص 69 ) با واقعيّت مطابق باشد كه اين در ، در ديوار شمالى و محاذى درى بود كه پس از تغيير قبله بسته شد . چنان كه يادآور شديم و در گفتهء ابن‌شهاب به آن اشاره شده ، سقف مسجد از شاخه و برگ درختان ، خاصه درخت خرما پوشيده شده بود و امام بخارى در « صحيح » ، حديث ليلة القدر ، به گفتهء شاهدان عينى استناد مىكند كه در ايّام بارانى ، پيامبر پيشانى خود را بر آب و گِل به سجده مىنهاد و اثر گِل را بر پيشانى محمّد صلى الله عليه و آله ديده‌اند . با اين همه ، وقتى ياران گفتند كه اجازت فرما تا سقف مسجد را خاك‌ريزى و گِل‌اندود كنيم ، به تصريح ابن‌زباله به نقل از خالد بن معدان ، پيامبر جواب داد : « كلّا ، ثمام و خشيبات و ظلّة كظلة موسى و الأمر أقرب من ذلك » . « 2 »

--> ( 1 ) . « سه در براى آن در نظر گرفت ؛ يكى در عقب و ديگرى به نام در رحمت معروف است و سومى درى كه پيامبر گرامى از آن رفت و آمد مىكردند . » ( 2 ) . « هرگز . . . و سايه‌بانى چونان سايه‌بان موسى و حقيقت بدان نزديك‌تر است . » يعقوبى ، تاريخ ، ج 1 ، ص 401 ، ترجمهء فارسى . ابن‌قيّم جوزى ، زادالمعاد ، ج 2 ، ص 56